Verhaal bij de steenlegging:

We staan hier voor Barlheze 9. Hier woonden in november 1942 Salomon Bos, koopman in lompen, en zijn dochter Rachel.

Zij woonden hier nog niet zo lang. Eerder woonden ze op Groenmarkt 34A, het huidige Camelot. Na het overlijden van Salomons vrouw en Rachels moeder Aaltje van Tijn zijn ze hier naar toe verhuisd.

Salomon was naast Rachel ook vader van 7 andere  kinderen. 

Levi en Jacob waren al ruim voor de oorlog overleden.  Roosje was in augustus 1942 vermoord in Auschwitz.

De andere kinderen waren het huis al lang uit. 

Marcus en Sara woonden in Amsterdam, David was naar Australië geëmigreerd, Henriëtte was geestelijk gehandicapt en verbleef in het Groot Graffel in Warnsveld.

Tijdens de razzia van 17 november 1942 werden Rachel en waarschijnlijk ook Salomon opgepakt en na een nacht in de wachtkamer derde klasse van het station naar Westerbork getransporteerd.

Rachel wordt na een paar dagen naar Auschwitz vervoerd en op 27 november omgebracht. Zij werd 41 jaar.

Opmerkelijk is dat haar zus Sara uit Amsterdam op dezelfde dag op dezelfde plaats werd vermoord. Zouden ze elkaar daar hebben getroffen en in hun laatste momenten  elkaar hebben kunnen steunen? Dat hoop ik van harte.

Salomon overleed een maand later (29 december 1942) op 76-jarige leeftijd in Westerbork. Hij werd begraven op de Joodse begraafplaats in Assen.

Stierf hij aan mishandeling, ondervoeding of slechte hygiëne? Was hij ziek of ontroostbaar door het verlies van zijn kinderen? Of overleed hij van ouderdom? 

Dat zullen we nooit weten. Zowel Rachel als Salomon stierven onschuldig. Alleen omdat ze Joods waren.

Wij gedenken hen in gedachten en met een Stolperstein, zodat ze nooit worden vergeten!

Evert Verhaaf, 22 oktober 2025

Verslag van Evert Verhaaf:

Salomon Bos werd op 20 oktober 1866 geboren in Zutphen. Hij was de zoon van Marcus Bos en Roosje de Groot.

Op 1 maart 1894 trouwt hij in Deventer met Aaltje van Tijn. Zij was geboren op 10 oktober 1862 in Zwolle als dochter van Levie Nathan van Tijn en Rachel de Leeuw.

Salomon is koopman in lompen. Het echtpaar vestigt zich op de Groen(e)steeg 2  in Zutphen. Hier wordt op 30 juli 1896 zoon Marcus geboren en op 16 augustus 1897 dochter Roosje.

Tussen 6 juli 1898 en 12 oktober 1899 is het gezin ingeschreven in Deventer. Hier wordt zoon Levi op 29 augustus 1898 geboren. Bij terugkomst in Zutphen gaat men weer aan de Groen(e)steeg wonen, dit keer op nummer 9. 

Er volgen nog 5 kinderen:

Jacob 11-8-1899

Rachel 8-12-1900

David 15-12-1901

Henriëtte 20-12-1902

Sara 13-12-1904

Vanaf 1926 woont het gezin op Polsbroek 222 en in 1934 verhuist men naar Markt 34/Groenmarkt 34a (het huidige Camelot).

Op 17 februari 1939 overlijdt moeder Aaltje, zie in het vak hieronder het overlijdensbericht uit Zaans volksblad: sociaal-democratisch dagblad,18-02-1939.                                  

Salomon verhuist in 1939 of 1940 met dochter Rachel naar Barlheze 9.

Het is niet bekend op welke datum Salomon werd opgepakt en naar kamp Westerbork vervoerd. Feit is echter dat hij daar op 29 december 1942 is overleden. Op 31 december 1942 is hij op de Joodse begraafplaats van Assen begraven. (Tekst uit het begrafenisregister van de Joodse begraafplaats in Assen is te zien in het vak hieronder)

Hoe verging het de kinderen?

Zoon Marcus (geb. 30 juli 1896)

Marcus trouwde op 30 maart 1924 met Dina Hajee. Volgens oorlogsbronnen.nl werd hij op 9-4-1943 in kamp Vught gevangengezet en op 2-7-1943 naar Westerbork overgeplaatst.

Kennelijk was Marcus gediplomeerd verpleger, maar verdiende hij in 1940 zijn brood als marktkoopman op het Waterlooplein in Amsterdam. Getuige de in het onderstaande vak geplaatste marktkaart overleefde Marcus de oorlog en woonde hij met Dina in 1949 weer in Amsterdam.

Dina overleed op 20-3-1953. Van Marcus zijn geen verdere gegevens gevonden.

Dochter Roosje (geb. 16 augustus 1897 in Apeldoorn)

Roosje Bos (portret in vak hieronder) staat in het archief van de burgerlijke stand van Zutphen vermeld als ‘leerling verpleegkundige’. Op enig moment is ze vertrokken naar Apeldoorn en op 18-4-1923 is ze weer ingeschreven in Zutphen. In juli 1932 vertrekt ze naar Anderlecht in België. Oorlogsbronnen vermeldt dat ze in de oorlog als dienstbode werkte. Ze is in 1942 via Kazerne Dossin in Mechelen, België gedeporteerd. (In het vak hieronder is een foto te zien van een deportatie vanuit de kazerne; foto Memoriaal Kazerne Dossin)

Op 1 augustus 1942 is ze vermoord in Auschwitz.

Zoon Levi (29 augustus 1898)

Van Levi is bekend dat hij op 29 juli 1921 als schoenmaker vertrekt naar het Apeldoornsche Bosch. Op 18 april 1923 is hij weer terug in Zutphen. Op 16 oktober 1929 is hij in Brummen overleden.

Dochter Rachel (geb. 8 december 1900)

Rachel Bos bleef vrijgezel en werd vanuit Barlheze 9 weggevoerd naar Westerbork. Hiervandaan ging ze op 24 november 1942 naar Auschwitz waar ze op 27 november 1942 werd vermoord.

Opmerkelijk is dat dit op dezelfde datum en dezelfde plaats is waar haar zus Sara werd vermoord.                                     

Zoon David (geb. 15 december 1901)

David (portretje in vak hieronder) staat geregistreerd als koopman in lompen als ‘ondergeschikte’ in het bedrijf van zijn vader.

Hij trouwt op 14-12-1919 in Berlijn met Leonore Gleisner. Een week later wordt hij als inwoner van Zutphen uitgeschreven en gaat met Leonore in Berlijn wonen.

In april 1933 komt het gezin met de zonen Joop en Arie terug naar Zutphen. Hier wonen ze een jaar en vertrekken daarna naar de 2e Weerdstraat in Rotterdam.

Het echtpaar emigreert in 1937 naar Australië. In 1939 voegen de beide zoons en een tante zich bij hen. 

Dochter Henriëtte (geb. 20 december 1902)

Henriëtte was geestelijk gehandicapt. Op 16 oktober 1937 liet Salomon Bos zijn dochter opnemen in het Binnengesticht van het Oude en Nieuwe Gasthuis aan de Gasthuisstraat 18 in Zutphen.

Zij verbleef in het Groot Graffel in Warnsveld. Vanuit het Groot Graffel werd ze op 13 april weggevoerd, samen met 19 andere Joodse patiënten, naar het kamp Sobibor, waar ze op 16 april werd omgebracht.

Gedenkplaat bij het Groot Graffel in Warnsveld in het vak hieronder

Dochter Sara (geb. 13 december 1904)

Sara werd uitgeschreven uit Zutphen op 7-5-1935. Ze vertrok als huishoudster naar Amsterdam. In eerste instantie werkte ze op de Zwanenburgwal, later op de Rijnstraat. 

Op 19-7-1942 werd ze gevangen gezet in kamp Westerbork en op 27-11- 1942 op dezelfde datum en op dezelfde plaats (Auschwitz) als haar zus Rachel vermoord.

Evert Verhaaf, augustus 2025