Familie van Essen, Wachtelenberg, Epe

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de boerderij van de familie Van Essen aan de Wachtelenberg in Epe een onderduikadres voor mensen die gezocht werden door de Duitse bezetter. De boerderij lag aan de rand van het dorp, vlak bij de bossen. Naast de schuren stond een stenen gebouwtje dat vóór de oorlog als vakantieverblijf werd verhuurd aan stedelingen. Tijdens de bezetting kreeg het een andere functie. (epernet.nl)

Kort na de oorlog werden de gebeurtenissen opgeschreven door Maria Carolina van Klaveren, die onder het pseudoniem Marca publiceerde. Zij beschreef hoe Herman van Essen, zijn vrouw en hun drie zoons Mannes, Gerrit en Herman onderduikers verborgen hielden op hun erf aan de Wachtelenberg. Volgens Van Klaveren ontstond ook in Epe verzet tegen de bezetter: “Er werd gesaboteerd, er werd ontdoken en ondergedoken.” (epernet.nl)

Onder de onderduikers bevond zich Joop Vomberg. In de index van de historische vereniging Ampt Epe wordt hij expliciet genoemd als “Vomberg, onderduiker”. (ampt-epe.nl) Hij verbleef op de Wachtelenberg in een periode waarin steeds meer mensen moesten verdwijnen vanwege razzia’s, verzetswerk of dreigende arrestatie door de Sicherheitsdienst. Samen met juffrouw De Hond zat hij eerst verborgen in een hut bij de “Ossenstal”. De familie Van Essen bood onderdak, voedsel en bescherming aan mensen die nergens anders veilig konden verblijven. (epernet.nl)

Van Klaveren beschreef dat op de Wachtelenberg meerdere onderduikers verbleven. Eén van hen was N. Rambonnet, die na een inval van de Sicherheitsdienst zijn vernielde woning moest verlaten en in Epe onderdak kreeg bij de familie Van Essen. Ook W. Tjeenk Willink uit Zwolle dook daar onder. Hij had zich aangesloten bij het ondergrondse werk en was actief geweest bij de Knokploegen in Twente. Nadat hij door de Sicherheitsdienst was gearresteerd maar met hulp van marechaussees wist te ontsnappen, werd hij verbindingsofficier van de KP op de Noordoost-Veluwe. Toen ook hij moest verdwijnen, kwam hij op de Wachtelenberg terecht. (epernet.nl)

Volgens het verslag werd de situatie steeds gevaarlijker. Onderduikers werden regelmatig opgejaagd en moesten soms hals over kop vertrekken wanneer er aanwijzingen waren dat de Sicherheitsdienst in de buurt was. De afgelegen ligging van de boerderij aan de bosrand maakte het mogelijk mensen verborgen te houden en snel richting de bossen te laten verdwijnen wanneer gevaar dreigde. (epernet.nl)

Het verhaal van de familie Van Essen verscheen in 1945 in het boekje Een toevluchtsoord in bangen tijd. In het voorwoord schreef Van Klaveren dat zij juist deze geschiedenis wilde vastleggen omdat de gebeurtenissen zich “in ons dorp” hadden afgespeeld. Het boekje kreeg als motto de Bijbeltekst: “Verbergt de verdrevenen en meldt den omzwervende niet” uit Jesaja 16 vers 3b. (epernet.nl)