Oudewand 94

Tien onderduikers in één huis

Aan de Oudewand 94 in Zutphen speelt zich tijdens de oorlog een uitzonderlijk onderduikverhaal af. In dit huis woont de familie Van der Vegte, die besluit hun woning open te stellen voor een grote groep onderduikers. Vanaf augustus 1942 bieden zij onderdak aan maar liefst tien Joodse stadsgenoten, afkomstig uit de families Krukziener en Noach.

De onderduikers zijn niet onbekend in Zutphen. De familie Krukziener bijvoorbeeld heeft vóór de oorlog een goedlopende pettenfabriek en behoort tot de gevestigde ondernemers van de stad. Door de toenemende dreiging en maatregelen tegen Joden worden zij echter gedwongen hun huizen te verlaten en onder te duiken.

In het huis van de familie Van der Vegte moet plotseling plaats worden gemaakt voor een groot aantal extra mensen. De beschikbare ruimte is beperkt en het dagelijks leven wordt strak georganiseerd om ontdekking te voorkomen. Overdag verblijven de onderduikers in één kamer aan de straatzijde, waar ze zo stil mogelijk moeten zijn. Praten en bewegen brengen risico’s met zich mee, zeker omdat in hetzelfde pand ook een drukkerij gevestigd is waar personeel aanwezig is dat niets van de situatie mag weten.

De omstandigheden zijn eenvoudig en soms zwaar. Er is geen stromend water en de mogelijkheden om zich te wassen zijn beperkt. Ook slapen de onderduikers verspreid over het gebouw, afhankelijk van wat er mogelijk is. Alles staat in het teken van voorzichtigheid en aanpassing.

Toch ontstaat er in de loop van de tijd een bijzondere band tussen de onderduikers en de familie die hen opvangt. Het samenleven onder zulke omstandigheden zorgt voor onderlinge afhankelijkheid en verbondenheid. Wat begint als een tijdelijke oplossing groeit uit tot een langdurige situatie: de onderduikers blijven tot aan de bevrijding in mei 1945.

Het verhaal van Oudewand 94 laat zien hoe ver mensen bereid waren te gaan om anderen te helpen. Het huis wordt een plek van risico en spanning, maar ook van solidariteit en menselijkheid. Na de oorlog wordt deze inzet erkend en blijft de herinnering aan deze periode verbonden aan dit adres.

Bron

Mendelson, Bart & Kooij, Peter, Dat doe je gewoon. Zutphense onderduikverhalen 1940-1945, Zutphen, 2014, p. 83–84.