Alexander (Sander) Noach
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Ondergedoken,Vlak voor of tijdens de oorlog overleden-
Voorburg,
Alexander werd 5 jaar
Familie
Verhaal
Alexander (Sander) Noach werd op 26 oktober 1939 in Zutphen geboren. Hij was een zoon van Abraham Salomon (Bram) Noach en Eva Noach-Zilverberg. Zijn vader had in Zutphen een handel in lompen, papier, metalen en oud ijzer onder de naam ‘De Stormlantaarn’.
Onderduik
Eind 1942 of begin 1943 doken Bram en Eva onder. Zij verbleven aanvankelijk bij familie aan de Groenesteeg in Zutphen. Voor Sander zochten zij een afzonderlijk onderduikadres. Via Alie en Piet van Weert uit Haarlem kwam hij eerst bij een zus van Alie terecht. Op 4 april 1943 werd hij ondergebracht bij Jan Willem en Ina van den Abeele-Zalm in Voorburg. Hij kreeg daar de schuilnaam Keesje van den Abeele.
Sander groeide op in het gezin Van den Abeele en nam deel aan het gewone gezinsleven. Hij had vriendjes, vierde zijn verjaardag en ging in augustus 1944 met het gezin op vakantie. Zijn ouders onderhielden per brief contact met het pleeggezin.
In februari 1944 legden Bram en Eva schriftelijk vast dat Sander bij de familie Van den Abeele moest blijven als zij zelf de oorlog niet zouden overleven. De datum van de verklaring verschilt per publicatie: de familiegeschiedenis noemt 22 februari, Vlietnieuws 26 februari 1944.
Overlijden
Op 31 december 1944 werd Sander bewusteloos in bed aangetroffen en naar ziekenhuis Antoniushove in Voorburg gebracht. Volgens de latere familiegeschiedenis overleed hij daar op 6 januari 1945 aan leveratrofie. Op 9 januari werd hij begraven op de openbare begraafplaats aan de Parkweg, onder zijn schuilnaam Keesje van den Abeele.
De overlijdensdatum wijkt af tussen de publicaties. De familiegeschiedenis en Vlietnieuws noemen 6 januari 1945; Zutphense onderduikverhalen uit 2014 situeert zijn overlijden in de nacht van 31 december 1944 op 1 januari 1945. In deze biografie is de latere datum aangehouden, omdat de familiegeschiedenis ook de ziekenhuisopname en doodsoorzaak beschrijft.
Bram en Eva waren aanvankelijk niet op de hoogte van het overlijden. Op 7 mei 1945 probeerde Bram via het Rode Kruis contact te leggen met de familie Van Weert. Op 27 mei schreef Jan Willem van den Abeele aan de ouders over Sander. De brief werd via de burgemeester van Zutphen bezorgd.
Na de oorlog kregen Bram en Eva nog drie zoons: Eddie, Ronnie en Hans.
Herdenking
De oorspronkelijke grafsteen van Sander verdween toen de graven op de begraafplaats aan de Parkweg in 2013 werden geruimd. Zijn stoffelijke resten werden overgebracht naar een verzamelgraf. Later werd op initiatief van de familie een nieuwe gedenksteen geplaatst. Op 16 augustus 2022 plaatste de familie ook een gedenksteen bij het graf van zijn moeder Eva Noach-Zilverberg op de Joodse begraafplaats in Zutphen.
Bronnen
- Noach, Nathalie. ‘Het onderduikverhaal van Alexander Noach – Hoe Sander uit Zutphen Keesje uit Voorburg werd’. Digitaal Joods Monument, 23 mei 2025. Met redactie van Ronnie Noach en Daniëlle Noach. Gebaseerd op familieonderzoek, correspondentie en bewaarde documenten. https://www.joodsmonument.nl/nl/page/1083598/het-onderduikverhaal-van-alexander-noach
- Vlietnieuws. ‘Het Voorburgse verhaal van een Joods oorlogskind’, 3 november 2022. Beschrijft de onderduik bij de familie Van den Abeele, het overlijden, de begrafenis en de herdenking. https://vlietnieuws.nl/2022/11/03/het-voorburgse-verhaal-van-een-joods-oorlogskind/
- Mendelson, Bart en Peter Kooij. Zutphense onderduikverhalen. Dat doe je gewoon 1940–1945. Werkgroep Geschiedenis Joods Zutphen, 2014, p. 74–76. Bevat een interview met Sara Noach over de familie en vermeldt de onderduik en het overlijden van Sander.
- Stolpersteine Zutphen. ‘Sander Noach’, specifieke persoonsvermelding. https://www.stolpersteinezutphen.nl/persoon/sander-noach
Onderzoeksnotities
- Geboortedatum: de familiegeschiedenis uit 2025 vermeldt 26 oktober 1939; Zutphense onderduikverhalen uit 2014 noemt 1936. De datum uit 1939 is aangehouden op basis van de recentere familiegeschiedenis. De oorspronkelijke geboorteakte is niet zelfstandig ingezien.
- Verklaring van de ouders: de familiegeschiedenis noemt 22 februari 1944; Vlietnieuws noemt 26 februari 1944. De exacte datum is niet vastgesteld aan de hand van het oorspronkelijke document.
- Overlijdensdatum: de familiegeschiedenis en Vlietnieuws noemen 6 januari 1945; de publicatie uit 2014 situeert het overlijden in de nacht van 31 december 1944 op 1 januari 1945. De datum 6 januari is aangehouden vanwege de uitgebreidere beschrijving van ziekenhuisopname en doodsoorzaak in de latere reconstructie. De oorspronkelijke overlijdensakte is niet ingezien.
- De onderliggende brieven en documenten zijn beschreven in de familiegeschiedenis, maar niet allemaal afzonderlijk geraadpleegd.
Foto's