Carel van Gelder

Familie Van Gelder

Carel van Gelder was de zoon van Izak van Gelder en Roosje Denneboom. Hij was de broer van Eva, Mina, Aleida en Joël. Carel werd geboren in de Hoven bij Zutphen. Met zijn ouders ging hij van de Hoven via de Dieserstraat naar de Spiegelstraat. 

Op 08-10-1904 vertrok Carel naar Brooklyn, New York. Kennelijk was dit geen succes want hij keerde reeds naar de Spiegelstraat terug op 18-02-1905. Hij huwde met Sara Philips op 08-11-1911 te Zutphen en ze gingen in de Barlheze op nummer 22 wonen. Carel was lid van de Landstorm, een uit vrijwilligers bestaand onderdeel van de Landmacht, bedoeld als oorlogsreserve. 

Sara was een dochter van Karel Philips en Mietje van Gelder. Ze had tien broers en zussen: Philip, Betje, Alexander, Rebekka, Clara, Joseph, Samuel, verder Leon (let wel, de tweede), want er was al eerder een Leon die in 1883 werd geboren en in dat zelfde jaar overleed, nog geen drie maanden oud. Sara haar jongste broer heette Leo.

Carel en Sara kregen vier kinderen. Naast de zonen Izak en Joël waren dat zoon Karel (“Kappi”) en dochter Roosje.

Zoon Joël van Gelder, geboren 23-03-1920, kwam in febr. 1938 als bakkersknecht vanuit Zutphen naar Deventer. Hij kwam te werken en te wonen op de Nieuwstraat 74 (nu 25) bij de koosjere bakker Levie (Louis) de Leeuw. 

Zoon Karel werd geboren 07-09-1913 in de Barlheze (geen huisnummer vermeld op de geboorteakte) en huwde op 05-09-1941 in Zutphen met “Elly” Esther Mietje Philips. Hun echtscheiding staat vermeld op de huwelijksakte met als datum 15-05-1962 te Zutphen. Karel hertrouwde op 22-07-1964 volgens de site Genealogieonline met N.N. Er staan twee kinderen vermeld als N.N. Karel overlijdt op 14-08-2003 te Almelo. Esther vinden we terug op de site Dutchjewry.org. genealogy, met de gegevens dat ze in Amsterdam zou zijn overleden op 12-01-2009 en begraven op de Joodse begraafplaats Gan Hasjalom in Amstelveen. Verder is er van haar een persoonskaart uit Het Stadsarchief Amsterdam met diverse gegevens. Op die kaart staat ook een kind vermeld met de achternaam Van Gelder. 

Karel en Esther Mietje hebben ondergedoken gezeten in Rijnsburg bij bakker Leenheer in de Smidstraat. Ze zijn na WO II daar blijven inwonen tot ze zelf een nieuwe woning hadden gevonden. Op de website ‘Katwijk in oorlog’ is een en ander na te lezen. 

Dochter Roosje kwam ter wereld op 10-04-1915, adres Barlheze 22-A, volgens haar akte van geboorte. Zij huwde op 17-01-1940 te Zutphen met Abraham Roozendaal, geboren 15-05-1914 te Lochem. Abraham werd vermoord op 31-03-1943 in Oswiecim. Roosje en Abraham kregen één zoon, Emanuel Carel, geboren te Lochem 10-01-1942 en vermoord in Oswiecim op 05-11-1942, oud ruim 10 maanden, op dezelfde dag als zijn moeder Roosje. 

Verkaufsbuch: Carel van Gelder werd door de nazi’s gedwongen te verkopen Lievenheersteeg 12. 

Wim Knaake, april 2025

1. Directe persoons- en gezinsgegevens

• Digitaal Joods Monument – Carel van Gelder — vermeldt zijn geboorte in Zutphen op 13 juli 1883, zijn overlijden in Auschwitz op 22 oktober 1942, zijn beroep als veehandelaar en zijn gezinsrelaties.
• Digitaal Joods Monument – Barlheze 22 — noemt Carel, zijn vrouw Sara van Gelder-Philips en hun kinderen als bewoners van het adres in april 1941.
• WeRelate – Carel van Gelder (1883–1942) — geeft aanvullende genealogische gegevens, waaronder zijn ouders Izak van Gelder en Roosje Denneboom en zijn huwelijk met Sara Philips op 8 november 1911 in Zutphen.

2. Bronnen over zijn slagerij en werkzaamheden

• Dick H. Eikelboom, Slagerijen in de Barlheze in de eerste helft van de 20ste eeuw — een historische studie gebaseerd op Zutphense adresboeken en advertenties in de Zutphensche Courant. Het artikel vermeldt dat Carel van Gelder op 28 augustus 1919 een vleeshouwerij opende op Barlheze 20. Dit is een concrete primaire-bronverwijzing naar een krantenadvertentie. stolpersteinezutphen.nl

3. Bron over onteigening van zijn bezittingen

• Wim van Meurs, Pieter Slaman en Marieke Oprel, Joodse burgers in Zutphen: onteigening en rechtsherstel (Radboud Universiteit, maart 2022) — deze studie vermeldt dat Carel van Gelder eigenaar was van Lieveheersteeg 12, dat in 1942 door de bezetter werd onteigend. In 1943 werd het pand verkocht. Na de oorlog vond rechtsherstel plaats. De auteurs vermelden dat Carel op 22 oktober 1942 in Auschwitz werd vermoord. Radboud University

4. Aanvullende bronnen

• Stolpersteine Zutphen – Stolperstein voor Carel van Gelder — Wikimedia Commons bevat een foto van de Stolperstein voor Carel van Gelder bij Barlheze 22. Dit is een afbeelding van de gedenksteen, geen portret van Carel. Wikimedia Commons
• Genealogie Online – Carel van Gelder (1883–1942) — aanvullende genealogische gegevens over zijn ouders en huwelijk.