Klaartje Weijel
Familie - Verhaal - Foto's - Verkaufsbuch - Bronnen
- Zutphen,
-Vermoord in kamp-
Sobibor,
Klaartje werd 63 jaar
Familie
Verwant: Eva Israël-Weijel, Abraham Weijel
Verhaal
Klaartje Weijel (26 december 1879 – 16 april 1943) behoort tot een andere Weijel-familietak dan de familie van Joseph Weijel aan de Barlheze. Zij was een dochter van Carel Weijel (1853–1935) en Lena Dormits (1850–1889) en een zus van onder anderen Abraham Weijel (1875), Eva Weijel (1876), Grietje Weijel (1878) en Herman Weijel (1886). Haar geboorte- en overlijdensgegevens worden bevestigd door meerdere slachtofferregistraties. Jewish Monument
Een belangrijke aanvullende vondst is haar woonadres: het Digitaal Joods Monument vermeldt haar als bewoonster van Gasthuisstraat 18 in Zutphen. Jewish Monument
De belangrijkste ontdekking is dat Klaartje niet alleen als slachtoffer van de deportaties wordt geregistreerd, maar ook als patiënte van een psychiatrische instelling. Het Digitaal Joods Monument noemt haar als patiënte van Het Groot Graffel in Warnsveld. Tegelijkertijd staat zij als bewoonster geregistreerd op Gasthuisstraat 18, het Binnengesticht van het Oude en Nieuwe Gasthuis in Zutphen. Die twee vermeldingen vragen om enige voorzichtigheid bij de reconstructie van haar verblijfplaats. Jewish Monument
Klaartje Weijel werd op 26 december 1879 geboren in Zutphen. Zij was een dochter van Carel Weijel (5 maart 1853 – 9 mei 1935) en Lena Dormits (1850–1889). Haar vader was slager. Klaartje groeide op in een Zutphense familie die nauw verbonden was met de slagerij en veehandel.
Tot haar broers en zussen behoorden Eva (1876), Grietje (1878), Abraham (1875) en Herman (1886). Haar vader hertrouwde na het overlijden van Lena met Catharina de Jong. Klaartje was twaalf jaar oud toen haar vader opnieuw trouwde.
De familie Weijel
De familie Weijel behoorde tot de Joodse middenstand van Zutphen. Haar vader Carel was slager en woonde met zijn gezin in Zutphen. Ook verschillende van zijn kinderen waren later betrokken bij de slagerij en veehandel.
Haar broer Abraham werd slager en vestigde zich met zijn gezin aan de Sprongstraat 9–11, waar hij de bekende slagerij De Hollandsche Vleeschhal voortzette. Haar broer Herman was eveneens slager. Over Klaartjes eigen beroep, huwelijk of eventuele kinderen zijn in de geraadpleegde bronnen geen gegevens gevonden.
Klaartje bleef ongehuwd. In de beschikbare documentatie wordt zij als alleenstaand vermeld.
Verblijf in een psychiatrische instelling
Een bijzonder gegeven uit haar levensgeschiedenis is dat Klaartje tijdens de oorlog als patiënte in een psychiatrische instelling verbleef. Het Digitaal Joods Monument vermeldt haar als patiënte van de psychiatrische inrichting Het Groot Graffel in Warnsveld. Deze instelling maakte deel uit van het Oude en Nieuwe Gasthuis, dat twee locaties had: het Binnengesticht aan de Gasthuisstraat 18 in Zutphen en het Buitengesticht, Groot Graffel, in Warnsveld.
Het Digitaal Joods Monument vermeldt Klaartje als bewoonster van Gasthuisstraat 18 in Zutphen. Dat adres was de locatie van het Binnengesticht. De beschikbare vermeldingen maken nog niet geheel duidelijk of zij daar verbleef of op de locatie Groot Graffel in Warnsveld. Wel staat vast dat zij als patiënte aan de psychiatrische instelling verbonden was.
De deportatie
In april 1943 werden de Joodse patiënten van het Oude en Nieuwe Gasthuis slachtoffer van een afzonderlijke deportatieactie. Op 6 april 1943 werden zes Joodse patiënten uit het Binnengesticht in Zutphen weggehaald. Op 8 april werden veertien patiënten uit het Buitengesticht, Groot Graffel in Warnsveld, gedeporteerd.
Klaartje behoorde tot de twintig Joodse patiënten die bij deze actie werden weggevoerd. De namen van de slachtoffers staan vermeld op het gedenkteken bij de oorspronkelijke toegangspoort van het Oude en Nieuwe Gasthuis, tegenwoordig op het terrein van GGNet in Warnsveld.
Klaartje werd naar Sobibor gedeporteerd. Op 16 april 1943 werd zij daar vermoord. Zij was 63 jaar oud.
Familie en verlies
Ook binnen haar familie werden meerdere leden slachtoffer van de Holocaust. Haar broer Abraham werd op 14 mei 1943 in Sobibor vermoord. Haar zus Eva werd eveneens in 1943 vermoord. Haar broer Herman overleed op 26 januari 1943 in Apeldoorn. Over de precieze omstandigheden van hun vervolging en overlijden zijn afzonderlijke biografische gegevens beschikbaar.
Klaartjes eigen levensverhaal is slechts gedeeltelijk te reconstrueren. Haar familieachtergrond, geboorte- en overlijdensgegevens en verblijf in een psychiatrische instelling zijn gedocumenteerd. Over haar persoonlijke leven, haar gezondheid, de reden van haar opname en haar ervaringen tijdens de oorlog zijn geen nadere gegevens gevonden.
Bronnen en verantwoording
De geboorte- en overlijdensgegevens en de familieverbanden zijn ontleend aan het Digitaal Joods Monument, DutchJewry en de slachtoffertabel in De Zutphense Kehille in het bijzonder.
Het verblijf als patiënte in de psychiatrische inrichting wordt vermeld op haar persoonspagina in het Digitaal Joods Monument, met verwijzing naar S. Laansma, De Joodse gemeente van Zutphen (1977), p. 70–71.
De geschiedenis van de deportatie van de Joodse patiënten is beschreven door het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de zes patiënten die op 6 april uit het Binnengesticht in Zutphen werden weggevoerd en de veertien patiënten die op 8 april uit Groot Graffel in Warnsveld werden gedeporteerd.
De precieze verblijfslocatie van Klaartje op het moment van de deportatie is op basis van de geraadpleegde gegevens nog niet met zekerheid vast te stellen.
Geraadpleegde bronnen
- Digitaal Joods Monument – Klaartje Weijel. Geboorte, overlijden, ouders, broers en zussen, verblijf als psychiatrisch patiënte en verwijzing naar Laansma.
Klaartje Weijel – Digitaal Joods Monument - Digitaal Joods Monument – Gasthuisstraat 18, Zutphen. Adresregistratie waarop Klaartje als bewoonster wordt vermeld.
Gasthuisstraat 18 - S. Laansma, De Joodse gemeente van Zutphen (Zutphen, 1977), p. 70–71. Door het Digitaal Joods Monument aangehaalde bron voor Klaartjes verblijf in de psychiatrische inrichting.
- Nationaal Comité 4 en 5 mei, Warnsveld, Gedenkteken gedeporteerde Joodse patiënten. Beschrijft de deportaties op 6 en 8 april 1943 en de twintig slachtoffers.
Gedenkteken gedeporteerde Joodse patiënten - Peter Kooij, De Zutphense Kehille in het bijzonder (2024). Vermeldt Klaartjes geboortedatum, leeftijd, woonplaats en overlijdensgegevens.
De Zutphense Kehille in het bijzonder - DutchJewry, In Memoriam, registratie 96150. Geboorte op 26 december 1879 in Zutphen en overlijden op 16 april 1943 in Sobibor.
DutchJewry – In Memoriam - Yad Vashem, namenlijst Holocaustslachtoffers Nederland. Bevestigt geboorteplaats, geboortedatum en overlijden in Sobibor op 16 april 1943.
Yad Vashem – Netherlands database
Belangrijk voor vervolgonderzoek: de tegenstrijdigheid tussen Gasthuisstraat 18 en Groot Graffel is het meest interessante open punt. De oorspronkelijke patiëntenadministratie van het Oude en Nieuwe Gasthuis kan mogelijk vaststellen op welke locatie Klaartje verbleef en op welke datum zij precies werd weggevoerd.
Foto's