Irmgard Günzburger

Irmgard Günzburger werd op 26 januari 1924 geboren in Mannheim. Zij was de dochter van Siegfried Israël Günzburger en Karoline Günzburger-Hesz. Zij had een oudere broer, Werner Jonas, die in 1922 werd geboren.

Het gezin woonde tot april 1939 in Landau in der Pfalz. Irmgard bezocht daar de Städtische Höhere Töchterschule, een meisjesschool voor protestantse en Joodse meisjes. Ondanks het verbod op Joods onderwijs kregen daar tot 9 november 1938 nog 25 Joodse meisjes les.

In 1938 werd geprobeerd het gezin naar de Verenigde Staten te laten emigreren. Een verre verwant van haar moeder in Amerika was bereid voor één familielid garant te staan. De keuze viel op Irmgards broer Werner. Hij vertrok op 24 juni 1938, zestien jaar oud, naar New York.

Na de Kristallnacht werd Irmgards vader op 11 november 1938 gearresteerd en naar Dachau gebracht. Hij werd na enkele weken vrijgelaten. Op 15 april 1939 vluchtte Irmgard samen met haar ouders naar Nederland. Zij wilden vanuit Rotterdam doorreizen naar de Verenigde Staten. Het gezin verbleef aanvankelijk in Rotterdam; Irmgard bleef daar nog wonen toen haar ouders op kamers gingen.

Op 9 september 1940 moesten Joodse vluchtelingen Rotterdam verlaten. Via bemiddeling van het Comité voor Joodse Vluchtelingen kwam het gezin in Zutphen terecht. Vanaf november 1940 woonden Irmgard en haar ouders aan de Rembrandtstraat 6-8. Zij huurden daar twee gemeubileerde kamers met keuken.

Irmgard volgde in Zutphen een opleiding tot thuisnaaister aan de vakschool voor meisjes. In de Zutphense Courant van 19 juli 1941 werd vermeld dat zij was bevorderd naar de tweede klas. Zij slaagde daarnaast voor het getuigschrift patroontekenen en knippen van de coupeusecursus.

Ook in Rotterdam had Irmgard belangstelling voor dit vakgebied. In het archief van de Stichting Duitse oorlogskinderen in Nederland bevindt zich correspondentie over een mogelijke plaatsing van Irmgard als leerlinge bij het dameshoedenatelier Maison Annie in Rotterdam. Of zij daar daadwerkelijk heeft gewerkt, is niet bekend.

In oktober 1942 werd het gezin naar doorgangskamp Westerbork gebracht. Op 18 januari 1944 werden Irmgard en haar ouders vanuit Westerbork naar Theresienstadt gedeporteerd. Uiteindelijk kwamen zij in Auschwitz terecht. Haar vader werd daar op 7 juli 1944 vermoord. Irmgard en haar moeder werden vervolgens naar concentratiekamp Stutthof overgebracht.

Irmgard Günzburger werd op 28 februari 1945 in Stutthof vermoord. Zij was 21 jaar oud.

Haar broer Werner Jonas overleefde de oorlog. Hij was in 1938 naar de Verenigde Staten vertrokken. Tijdens de oorlog diende hij bij de Amerikaanse luchtmacht. In juni 1944 werd zijn vliegtuig boven Hongarije neergeschoten. Werner wist zich met een parachute te redden, maar werd door de Hongaarse politie gearresteerd en aan de Duitsers overgedragen. Hij verbleef vervolgens in verschillende Duitse krijgsgevangenenkampen. Na de oorlog keerde hij naar de Verenigde Staten terug. Hij trouwde daar met Charlotte Wolff en werkte later in het bankwezen. Werner overleed op 18 maart 1996 in Largo, Florida.

In het Digitaal Joods Monument zijn twee foto's opgenomen waarop Irmgard voorkomt. Op een foto staat zij met haar vriendin Betti Koppel; op een tweede foto is zij onderdeel van een groep Joodse jongeren in Zutphen in augustus 1942. Op die laatste foto staan, van links naar rechts, Betti Koppel, Albert Grünberg, Irmgard Günzburger, een onbekend meisje, Jacob (Jacques) Koppel en nog een onbekende persoon.

Bronnen

• Joodse bewoners in de Schilderswijk Zutphen – Een zoektocht naar verhalen, onderdeel Familie Günzburger – Rembrandtstraat 6-8, geschreven door Esther Bánki.
• Wandeling langs de Stolpersteine voor de Joodse bewoners in de Schilderswijk, onderdeel Familie Günzburger – Rembrandtstraat 6-8.
• De Zutphense Kehille in het bijzonder, gegevens over Irmgard Günzburger en haar ouders.
• Irmgard Günzburger, Digitaal Joods Monument, persoonsgegevens, familiegegevens, verhalen en afbeeldingen. (Joods Monument)
• Over Irmgard Günzburger, Digitaal Joods Monument, met verwijzing naar S. Laansma, De Joodse gemeente van Zutphen (Zutphen, 1977), p. 70. (Joods Monument)
• Der Stern, „Freundschaft mit einem Feind”, nr. 12, jaargang 42, 16–22 maart 1989, aangehaald in het familieverhaal.
• Archief Stichting Duitse oorlogskinderen in Nederland (Dokin), geraadpleegd 18 maart 2021, voor correspondentie over Irmgards mogelijke plaatsing bij Maison Annie.
• Archief Joodse Gemeente Zutphen, Erfgoedcentrum Zutphen, voor de huur van de woning aan de Rembrandtstraat en de financiële steun.
• Arolsen Archives, voor gegevens over deportatie en overlijden.
• De twee in het Digitaal Joods Monument opgenomen foto's zijn afkomstig uit de collectie van het United States Holocaust Memorial Museum (USHMM), inventarisnummers #25622 en #25617. Deze externe bron is geraadpleegd voor de identificatie en beschrijving van de foto's. (Joods Monument)